Την έντονη αντίφαση ανάμεσα στους υψηλούς ρυθμούς οικονομικής ανάπτυξης και στη στασιμότητα της πραγματικής ευημερίας των εργαζομένων αναδεικνύει η «Έκθεση για την Οικονομία και την Απασχόληση 2025» του ΙΝΕΚ ΠΕΟ, η οποία παρουσιάστηκε στις 28 Νοεμβρίου στην αίθουσα εκδηλώσεων ΕΤΚΑ ΠΕΟ στη Λευκωσία.
Η φετινή έκθεση εμβαθύνει στο ζήτημα της υστέρησης της αγοραστικής δύναμης των μισθών σε σχέση με τις παραγωγικές επιδόσεις της κυπριακής οικονομίας, αλλά και σε σύγκριση με τον μέσο όρο των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Όπως τεκμηριώνεται από τα στοιχεία και τις αναλύσεις, τόσο ο μέσος μισθός όσο και ο κατώτατος παραμένουν σε επίπεδα που απέχουν σημαντικά από αυτό που θα δικαιολογούσε η σημερινή οικονομική δυνατότητα της χώρας. Παρά την εντυπωσιακή οικονομική μεγέθυνση της τελευταίας δεκαετίας και τη σημαντική αύξηση του συνολικού πλούτου, τα οφέλη για τον κόσμο της μισθωτής εργασίας παραμένουν περιορισμένα.
Ξεχωριστό κεφάλαιο της Έκθεσης είναι αφιερωμένο στις αναμενόμενες επιπτώσεις της πλήρους και χωρίς όρους εφαρμογής της ΑΤΑ, ενώ παρουσιάζονται αναλυτικά οι βασικές οικονομικές εξελίξεις με έμφαση σε εκείνες που αφορούν την αγορά εργασίας και τη διαμόρφωση των μισθών.
Η Έκθεση ΙΝΕΚ–ΠΕΟ για το 2025 εξετάζει, επίσης, την επάρκεια του υφιστάμενου ύψους του εθνικού κατώτατου μισθού και την καταλληλότητα του θεσμικού του πλαισίου, εν όψει της αναθεώρησης που προβλέπεται από το σχετικό διάταγμα και θα τεθεί σε ισχύ από την 1η Ιανουαρίου 2026.
Την εκδήλωση παρουσίασης άνοιξε ο Διευθυντής του ΙΝΕΚ ΠΕΟ, Παύλος Καλοσυνάτος, ενώ χαιρετισμό απηύθυνε η Γενική Γραμματέας της ΠΕΟ και Πρόεδρος του Δ.Σ. του ΙΝΕΚ, Σωτηρούλα Χαραλάμπους. Την αναλυτική παρουσίαση της Έκθεσης πραγματοποίησε ο Επιστημονικός Συνεργάτης του ΙΝΕΚ, Ηλίας Ιωακείμογλου.
Η παρουσίαση της Έκθεσης έγινε ενόψει του 29ου Παγκύπριου Συνεδρίου της ΠΕΟ, που θα πραγματοποιηθεί στις 4 και 5 Δεκεμβρίου και στο οποίο θα καθοριστεί η πολιτική διεκδικήσεων της Ομοσπονδίας για τα επόμενα χρόνια.
Γ.Γ. ΠΕΟ: Η ανάπτυξη δεν φτάνει στην τσέπη των εργαζομένων
Την έντονη διάσταση ανάμεσα στην οικονομική μεγέθυνση της Κύπρου και στη στασιμότητα της πραγματικής ευημερίας των εργαζομένων ανέδειξε η Γ.Γ. της ΠΕΟ, Σωτηρούλα Χαραλάμπους στον χαιρετισμό της.
Τόνισε ότι η Έκθεση αποτελεί καθοριστικό εργαλείο για τη διαμόρφωση των διεκδικήσεων της ΠΕΟ, καθώς προσφέρει επιστημονική τεκμηρίωση βασισμένη σε στοιχεία και αριθμούς για την κατάσταση της αγοράς εργασίας και των μισθών. «Η οικονομική ανάπτυξη δεν φτάνει στην τσέπη των εργαζομένων», σημείωσε, αναφερόμενη στις καθημερινές ανησυχίες των πολιτών: «Γιατί μένω χωρίς λεφτά από τα μέσα του μήνα; Πώς να τα βγάλω πέρα με τον μισθό που παίρνω, το κόστος ζωής και τα ψηλά ενοίκια;».
Η Έκθεση επιβεβαιώνει ότι, ενώ η Κύπρος το 2025 κατατάσσεται 13η σε πλούτο ανά κάτοικο στην Ε.Ε., η αγοραστική δύναμη των μέσων μισθών την φέρνει μόλις στην 21η θέση. Παρά τις αυξήσεις των τελευταίων χρόνων, που προήλθαν από παρεμβάσεις των συνδικάτων, τη μείωση της ανεργίας και την εφαρμογή του κατώτατου μισθού, το μερίδιο της εργασίας στον επιχειρηματικό τομέα έχει μειωθεί κατά 7,2 ποσοστιαίες μονάδες, καθιστώντας την Κύπρο μία από τις τρεις χώρες της Ε.Ε. όπου το μερίδιο της εργασίας είναι κάτω από 50%.
Η έκθεση καταγράφει, επίσης, ότι η αναθεώρηση του κατώτατου μισθού είναι επιτακτική, ενώ οι μέσες απολαβές των διευθυντικών στελεχών – που αποτελούν μόλις το 4,5% των μισθωτών – αυξάνουν κατά 15% τον μέσο μισθό, διογκώνοντας τις ανισότητες. Η Σ. Χαραλάμπους επισήμανε ότι οι ουσιαστικές αυξήσεις πρέπει να επικεντρωθούν στους χαμηλά αμειβόμενους και να μειώσουν τη ψαλίδα μεταξύ χαμηλών και υψηλών μισθών, συμπεριλαμβάνοντας την αναθεώρηση και των δύο κατηγοριών κατώτατου μισθού.
Η Γ.Γ. της ΠΕΟ τόνισε την ανάγκη εφαρμογής των Συλλογικών Συμβάσεων και τη στήριξη των εργαζομένων μέσω θεσμικών μέτρων, ώστε οι αυξήσεις που επιτυγχάνονται να διαχυθούν σε όλους. Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στη σημασία πρότυπων συμβολαίων για εργαζόμενους από τρίτες χώρες και στη διασφάλιση εφαρμογής των ΣΣΕ σε έργα και χορηγίες του Δημοσίου.
Τέλος, επεσήμανε ότι οι αυξήσεις των μισθών δεν έχουν μόνο οικονομική σημασία αλλά και κοινωνική αφού συμβάλλουν στη διατήρηση των παραγωγικών δυνάμεων της χώρας, προάγουν την οικονομική δικαιοσύνη και την κοινωνική ειρήνη, περιορίζουν τη φτώχεια και ενισχύουν την κοινωνική ευημερία. «Οι εργαζόμενοι δικαιούνται μεγαλύτερο μερίδιο από τον πλούτο που παράγει η δουλειά τους. Αυτό θα είναι το μεγάλο διακύβευμα για το συνδικαλιστικό κίνημα τα επόμενα χρόνια», κατέληξε.
Γ.Δ. ΙΝΕΚ ΠΕΟ: Η Κύπρος της ανάπτυξης, οι εργαζόμενοι της στέρησης
Την ανισοκατανομή του πλούτου και τις προκλήσεις της αγοράς εργασίας στην Κύπρο ανέδειξε η παρουσίαση της «Έκθεσης για την Οικονομία και την Απασχόληση 2025» του ΙΝΕΚ-ΠΕΟ, που πραγματοποιήθηκε στις 28 Νοεμβρίου στη Λευκωσία.
Στην εκδήλωση, ο Γενικός Διευθυντής του ΙΝΕΚ-ΠΕΟ, Παύλος Καλοσυνάτος, υπογράμμισε το πλαίσιο διεθνών αβεβαιοτήτων που επηρεάζει την παγκόσμια και ευρωπαϊκή οικονομία, από την πολεμική σύγκρουση στην Ουκρανία μέχρι τις γεωοικονομικές εντάσεις στη Μέση Ανατολή και τον εμπορικό πόλεμο που προκάλεσαν οι μονομερείς δασμοί των ΗΠΑ. Παρά τις διεθνείς προκλήσεις, η Κυπριακή οικονομία εμφανίζει αξιοσημείωτους δείκτες: Το ΑΕΠ προβλέπεται να αυξηθεί κατά 3,4%, ο πληθωρισμός να παραμείνει κάτω από 1% και η ανεργία να επιστρέψει σε επίπεδο 4,7%, κοντά στα προ κρίσης επίπεδα.
Ωστόσο, όπως τόνισε, η οικονομική ανάπτυξη δεν μεταφράζεται σε ισότιμη διανομή της ευημερίας. Η Κύπρος κατατάσσεται 13η ανάμεσα στις 27 χώρες της Ε.Ε. με βάση το ΑΕΠ ανά κάτοικο, αλλά μόλις στην 21η θέση όσον αφορά την αγοραστική δύναμη του μέσου μισθού, μαζί με χώρες που έχουν ΑΕΠ χαμηλότερο έως 30% από το κυπριακό. Η ανισότητα αυτή οφείλεται σε δύο κύματα απαξίωσης της εργασίας, το μνημονιακό πρόγραμμα και το πληθωριστικό κύμα, με αποτέλεσμα το μερίδιο της εργασίας στο ΑΕΠ να υποχωρεί κάτω από 50%, καθιστώντας την Κύπρο μία από τις τρεις χώρες της Ε.Ε. σε αυτή τη δυσμενή θέση.
Η Έκθεση υπογραμμίζει ότι ο κατώτατος μισθός στην Κύπρο είναι θεαματικά χαμηλότερος από ό,τι δικαιολογούν το ΑΕΠ και η παραγωγικότητα της χώρας, και θα έπρεπε να αυξηθεί κατά 26–28% για να αποκατασταθεί η αντιστοιχία. Παράλληλα, οι αυξήσεις του κατώτατου μισθού θα ενισχύσουν και τους μισθούς πάνω από αυτόν, φτάνοντας έως τον μέσο μισθό.
Ο Π. Καλοσυνάτος επεσήμανε ότι η πρόσφατη συμφωνία για την ΑΤΑ είναι ένα πρώτο βήμα για την προστασία της αγοραστικής δύναμης των εργαζομένων, αλλά δεν αρκεί από μόνη της για να αναστραφεί η διαρθρωτική μείωση του μεριδίου της εργασίας στο εθνικό εισόδημα. Οι συνολικές αυξήσεις των μισθών θα πρέπει να καλύψουν την απώλεια αγοραστικής δύναμης και να υπερβαίνουν τον ρυθμό αύξησης της παραγωγικότητας, ώστε το μερίδιο εργασίας να υπερβεί το 50% του ΑΕΠ.
Συμπεράσματα Έκθεσης ΙΝΕΚ ΠΕΟ
Όπως προαναφέρθηκε, η Έκθεση θέτει το πλαίσιο για τις διεκδικήσεις της ΠΕΟ και την κατεύθυνση των αυξήσεων των μισθών με στόχο την κοινωνική δικαιοσύνη, την ενίσχυση της αγοραστικής δύναμης των εργαζομένων και τη μείωση των ανισοτήτων στην Κυπριακή οικονομία.
Αυτά, μεταξύ άλλων, εξάγονται από τα συμπεράσματα της Έκθεσης, τα οποία ανέλυσε στην διάρκεια της εκδήλωσης ο επιστημονικός Συνεργάτης του ΙΝΕΚ, Ηλίας Ιωακείμογλου.
Πιο κάτω παραθέτουμε τα συμπεράσματα:
- Κατά το 2025, η Κύπρος καταλαμβάνει την 21η θέση στην κατάταξη των 27 χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης με κριτήριο την αγοραστική δύναμη των αποδοχών ανά μισθωτό ενώ κατατάσσεται στην 13η θέση στην κατάταξη με κριτήριο την αγοραστική δύναμη του ΑΕΠ ανά κάτοικο.
Επομένως, ενώ κατά το 2025, η Κύπρος ήταν η 13η πλουσιότερη χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης των 27, στην κατάταξη των 27 χωρών με κριτήριο την αγοραστική δύναμη του μέσου μισθού, η Κύπρος κατατάσσεται σε μια από τις τελευταίες θέσεις (21η) μαζί με χώρες που έχουν ΑΕΠ ανά κάτοικο από 15% έως 30% χαμηλότερο της Κύπρου. Οι χώρες που έχουν συγκρίσιμο ΑΕΠ ανά κάτοικο με την Κύπρο, η Ιταλία και η Ισπανία, καταβάλλουν μέσες αποδοχές εργασίας που έχουν αγοραστική δύναμη μεγαλύτερη κατά 25% έως 30% έναντι της Κύπρου. - Η μείωση του ποσοστού ανεργίας σε χαμηλά επίπεδα, η εφαρμογή του κατώτατου μισθού και οι παρεμβάσεις των εργατικών συνδικάτων κατά τα τελευταία έτη έχουν συμβάλλει στον σχηματισμό ενός επιπέδου αντίστασης στην αναδιανομή του εισοδήματος σε βάρος της μισθωτής εργασίας. Η άνοδος του πραγματικού μισθού κατά 13% έναντι της μέσης τιμής των ετών 2006-2012, παρόλο που προστατεύει την αγοραστική δύναμη των μισθωτών, και παρά την βελτίωση του κατώτατου μισθού που προστατεύει τους χαμηλόμισθους, δεν αντισταθμίζει αλλά απλώς αναχαιτίζει την αναδιανομή του εισοδήματος που έχει πραγματοποιηθεί σε βάρος της μισθωτής εργασίας.
- Στην αύξηση κατά 13% του μέσου πραγματικού μισθού, έχει συμβάλλει και η ταχεία εισροή αλλοδαπών εργαζομένων υψηλής ειδίκευσης των οποίων οι αμοιβές εργασίας είναι υψηλές μέχρι πολύ υψηλές.
- Η αναδιανομή του εισοδήματος σε βάρος της μισθωτής εργασίας υλοποιείται στον επιχειρηματικό τομέα με δύο τρόπους: μέσω του πληθωρισμού και μέσω των αυξήσεων της παραγωγικότητας (τις οποίες καρπώνονται εξ ολοκλήρου ή κατά τον μεγαλύτερο βαθμό οι επιχειρήσεις).
- Η αναδιανομή του εισοδήματος πραγματοποιήθηκε με διαρθρωτική μετατόπιση του μεριδίου της εργασίας στον επιχειρηματικό τομέα κατά 7,2 εκατοστιαίες μονάδες του προϊόντος έναντι του μέσου όρου των ετών 2011-2012, εκ των οποίων η μείωση των 4,2 μονάδων πραγματοποιήθηκε κατά το 2013-2015 και η μείωση των υπόλοιπων 3,0 μονάδων το 2021 κατά την έξοδο από την πανδημία. Ως αποτέλεσμα, η Κύπρος είναι μία από τις τέσσερις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις οποίες το μερίδιο εργασίας είναι μικρότερο του 50%. Επομένως, οι σημαντικές αυξήσεις της αγοραστικής δύναμης των μισθών έχουν καταστεί επείγουσες και επίκαιρες πολύ περισσότερο επειδή η κυπριακή οικονομία παρουσιάζει υψηλές επιδόσεις σε σύγκριση με τις άλλες 26 χώρες της ΕΕ.
- Μετά το 2015, υπήρξε βελτίωση της κυπριακής ανταγωνιστικότητας κόστους και τιμής σε σύγκριση με τα αντίστοιχα μεγέθη στις 27 χώρες της ΕΕ. Ωστόσο, η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας κόστους εργασίας μεταφέρθηκε μόνο κατά το ήμισυ στις τιμές (ευνοώντας την ανταγωνιστικότητα τιμής). Το υπόλοιπο ήμισυ χρησιμοποιήθηκε για να αυξήσουν οι επιχειρήσεις τα κέρδη τους.
- Τα μεν εισοδήματα του κεφαλαίου (κέρδη, τόκοι, πρόσοδοι) το 2025 ήταν διπλάσια από τον μέσο όρο των ετών 2006-2012, τα δε εισοδήματα της εργασίας ήταν κατά 60% υψηλότερα, εκ των οποίων, μόνο ένα μικρό μέρος οφείλονται στην αύξηση του μέσου πραγματικού μισθού ενώ κατά το μεγαλύτερο μέρος οφείλονται στην αύξηση του αριθμού των μισθωτών που εργάζονται στον επιχειρηματικό τομέα (αύξηση που αναγκαστικά επέρχεται με την μεγέθυνση του προϊόντος αυτού του τομέα).
- Το εισοδηματικό μερίδιο του κεφαλαίου ως ποσοστό του ακαθάριστου προϊόντος στον επιχειρηματικό τομέα (εξαιρουμένων των αυτοεργοδοτουμένων) ακολουθεί ανοδική πορεία μετά την πανδημία, έτσι ώστε κατά το 2025 είχε υπερβεί κατά πολύ τα προ της κρίσης επίπεδα. Πρόκειται για διαρθρωτική αύξηση 7,2 εκατοστιαίων μονάδων του προϊόντος (και τρέχουσα αύξηση 6 μονάδων) έναντι του 2012. Η αύξηση αυτή επιτεύχθηκε με αντίστοιχη αναδιανομή σε βάρος του εισοδηματικού μεριδίου της εργασίας.
- Από την στατιστική συσχέτιση του κατώτατου μισθού με το επίπεδο ανάπτυξης στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, προκύπτει ότι οι κατώτατοι μισθοί που καταβάλλονται είναι ανάλογοι του ΑΕΠ ανά κάτοικο και ανάλογοι της παραγωγικότητας της εργασίας (Διαγράμματα 2.15 και 2.16). Επομένως, όσο πιο εύπορη είναι μια χώρα, και όσο υψηλότερη είναι η παραγωγικότητα της εργασίας, τόσο υψηλότερος τείνει να είναι ο κατώτατος μισθός στην χώρα αυτή.
Με αυτά τα δύο κριτήρια, προκύπτει από την επεξεργασία των στατιστικών στοιχείων ότι ο κατώτατος μισθός που καταβάλλεται στην Κύπρο είναι θεαματικά μικρότερος από αυτόν που δικαιολογούν το ΑΕΠ ανά κάτοικο και το επίπεδο της παραγωγικότητας. Προκειμένου ο κατώτατος μισθός να αντιστοιχεί στο επίπεδο ανάπτυξης της χώρας, θα έπρεπε να αυξηθεί κατά 28% και στο επίπεδο της παραγωγικότητας κατά 26%. Οι αποκλίσεις αυτές διευρύνονται καθώς ο κατώτατος μισθός αναπροσαρμόζεται στην Κύπρο κάθε δύο έτη. Η Κύπρος ήταν το μοναδικό κράτος στην Ευρωπαϊκή Ένωση που δεν προχώρησε σε αύξηση του κατώτατου μισθού το 2025.
